1. Các điều kiện pháp lý để được cấp CCCD
Theo Điều 19 Luật Căn cước công dân 2014 (được sửa đổi, bổ sung năm 2023), công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên được cấp thẻ CCCD nếu có đầy đủ thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết để cấp CCCD là người đó phải có thông tin cư trú hợp pháp, cụ thể là phải có nơi thường trú hoặc tạm trú được đăng ký theo đúng quy định pháp luật.
Vì vậy, nếu một Việt kiều không có hộ khẩu thường trú tại Việt Nam, thì mặc nhiên không đủ điều kiện để làm căn cước công dân, trừ khi người đó thực hiện thủ tục đăng ký thường trú hoặc tạm trú hợp pháp tại một địa phương trên lãnh thổ Việt Nam. Quy định tại Điều 20 và Điều 24 của Luật Cư trú 2020 cho phép công dân Việt Nam đang ở nước ngoài được đăng ký thường trú tại nơi có nhà ở hợp pháp thuộc sở hữu của mình hoặc được người thân cho phép cư trú hợp pháp.
Điều 19 Luật Căn cước công dân 2014 (được sửa đổi, bổ sung năm 2023) quy định về người được cấp thẻ căn cước:
“1. Người được cấp thẻ căn cước là công dân Việt Nam.
2. Công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên phải thực hiện thủ tục cấp thẻ căn cước.
3. Công dân Việt Nam dưới 14 tuổi được cấp thẻ căn cước theo nhu cầu.”
Khoản 1 và Điểm a Khoản 2 Điều 20 Luật Cư trú 2020:
“1. Công dân có chỗ ở hợp pháp thuộc quyền sở hữu của mình thì được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp đó.
2. Công dân được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi được chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đó đồng ý trong các trường hợp sau đây:
a) Vợ về ở với chồng; chồng về ở với vợ; con về ở với cha, mẹ; cha, mẹ về ở với con;”
Điểm b Khoản 1 Điều 24 Luật Cư trú 2020:
“1. Người thuộc một trong các trường hợp sau đây thì bị xóa đăng ký thường trú:
b) Ra nước ngoài để định cư;”
2. Trường hợp mất quốc tịch hoặc cần khôi phục quốc tịch
Trên thực tế, nhiều Việt kiều đã từng có hộ khẩu trước khi ra nước ngoài định cư nhưng nay đã bị xóa đăng ký thường trú do quá thời hạn cư trú hoặc không còn địa chỉ cư trú hợp lệ. Trong trường hợp này, họ phải làm lại thủ tục đăng ký thường trú mới, kèm theo các giấy tờ chứng minh nguồn gốc công dân Việt Nam (như hộ chiếu Việt Nam, giấy khai sinh, quyết định thôi quốc tịch nếu có).
3. Giải pháp và hướng dẫn thực tế
Trong trường hợp Việt kiều đã nhập quốc tịch nước ngoài và không còn quốc tịch Việt Nam, thì trước tiên cần làm thủ tục xin khôi phục quốc tịch Việt Nam theo quy định tại Luật Quốc tịch Việt Nam 2008. Sau khi được khôi phục quốc tịch, người đó có thể tiếp tục tiến hành thủ tục cư trú và xin cấp CCCD như công dân trong nước.
Ngoài ra, kể từ năm 2024, Việt Nam đã triển khai cấp CCCD gắn chip cho công dân ở nước ngoài theo chỉ đạo của Bộ Công an. Điều này tạo điều kiện cho Việt kiều có thể làm CCCD mà không cần về nước, nếu họ còn quốc tịch Việt Nam và có thông tin đầy đủ trong hệ thống cơ sở dữ liệu dân cư. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết vẫn là có thông tin cư trú hoặc được xác nhận của cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước sở tại.
Do đó, việc Việt kiều không có hộ khẩu thường trú vẫn có thể làm CCCD, nhưng trước hết phải giải quyết vấn đề đăng ký cư trú. Một số người chọn cách đăng ký tạm trú tại nhà người thân, hoặc thuê nhà và đăng ký tạm trú dài hạn để hoàn thiện hồ sơ cư trú – đây là tiền đề để được cấp CCCD chính thức.
4. Kết luận
Câu chuyện của nhiều Việt kiều hiện nay không chỉ là một bài toán hành chính, mà còn là hành trình kết nối lại với quê hương sau nhiều năm xa cách. Vì vậy, việc nắm rõ các quy định pháp luật về quốc tịch, cư trú và căn cước là chìa khóa để mở ra cánh cửa pháp lý, giúp người gốc Việt thực sự được công nhận và hưởng đầy đủ quyền công dân khi trở về tổ quốc.
5. Tổng đài tư vấn pháp luật qua điện thoại
Nếu quý khách hàng còn có thắc mắc hay câu hỏi nào cần được tư vấn từ luật sư. Quý khách vui lòng liên hệ vào số Hotline 0978 333 379 để được luật sư tư vấn. Trân trọng cảm ơn!
