Trong thực tế, không ít người tiêu dùng gặp phải tình trạng mua phải hàng giả, hàng kém chất lượng và chỉ phát hiện sau khi đã sử dụng, thậm chí gây ảnh hưởng đến sức khỏe, tài sản hoặc phát sinh chi phí điều trị. Vậy khi sản phẩm đã được sử dụng, người tiêu dùng có còn quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại hay không? Pháp luật hiện hành quy định như thế nào về trách nhiệm của người bán, nhà sản xuất và các chủ thể liên quan trong trường hợp hàng hóa gây thiệt hại cho người tiêu dùng? Bài viết sẽ giúp làm rõ quyền yêu cầu bồi thường của người tiêu dùng theo Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
1. Hàng giả là gì?
Căn cứ vào khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, hàng giả được quy định hàng giả như sau:
– Hàng hóa có giá trị sử dụng, công dụng không đúng với nguồn gốc bản chất tự nhiên, tên gọi của hàng hóa; hàng hóa không có giá trị sử dụng, công dụng hoặc có giá trị sử dụng, công dụng không đúng so với giá trị sử dụng, công dụng đã công bố hoặc đăng ký;
– Hàng hóa có ít nhất một trong các chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật cơ bản hoặc định lượng chất chính tạo nên giá trị sử dụng, công dụng của hàng hóa chỉ đạt mức từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng hoặc ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa;
– Thuốc giả theo quy định tại khoản 33 Điều 2 của Luật Dược năm 2016 và dược liệu giả theo quy định tại khoản 34 Điều 2 của Luật Dược năm 2016;
– Thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật không có hoạt chất; không có đủ loại hoạt chất đã đăng ký; có hoạt chất khác với hoạt chất ghi trên nhãn, bao bì hàng hóa; có ít nhất một trong các hàm lượng hoạt chất chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu quy định tại quy chuẩn kỹ thuật hoặc tiêu chuẩn chất lượng đã đăng ký, công bố áp dụng;
– Hàng hóa có nhãn hàng hóa hoặc bao bì hàng hóa ghi chỉ dẫn giả mạo tên, địa chỉ tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc nhập khẩu, phân phối hàng hóa; giả mạo mã số đăng ký lưu hành, mã số công bố, mã số mã vạch của hàng hóa hoặc giả mạo bao bì hàng hóa của tổ chức, cá nhân khác; giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa hoặc nơi sản xuất, đóng gói, lắp ráp hàng hóa;
– Tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả.
2. Phát hiện hàng giả, người tiêu dùng có được bồi thường thiệt hại khi đã sử dụng?
Theo quy định tại khoản 5 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, người tiêu dùng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại khi hàng hóa không đảm bảo chất lượng.
Đồng thời, bán hàng giả cho người tiêu dùng được coi là hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng mua bán tài sản giao kết theo Điều 430 Bộ luật dân sự 2015 khi không đảm bảo chất lượng của tài sản mua bán theo quy định tại Điều 432 Bộ luật dân sự 2015.
Như vậy, trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng được thực hiện theo quy định tại Điều 360 Bộ luật dân sự 2015 do vi phạm nghĩa vụ.
Và chủ thể được xác định tại khoản 23 Điều 1 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2025 (sửa đổi bổ sung Điều 61 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007) chịu trách nhiệm thực hiện bồi thường.
“Điều 61. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại
1. Tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải bồi thường thiệt hại cho tổ chức, cá nhân bán hàng hoặc người tiêu dùng khi hàng hóa gây thiệt hại do lỗi của tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu không phù hợp tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng, trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 62 của Luật này. Việc bồi thường thiệt hại được thực hiện theo thỏa thuận giữa các bên có liên quan hoặc theo quyết định của tòa án hoặc trọng tài.
2. Tổ chức, cá nhân bán hàng phải bồi thường thiệt hại cho người mua, người tiêu dùng trong trường hợp thiệt hại phát sinh do lỗi của tổ chức, cá nhân bán hàng không phù hợp tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng hàng hóa, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 62 của Luật này. Việc bồi thường thiệt hại được thực hiện theo thỏa thuận giữa các bên có liên quan hoặc theo quyết định của tòa án hoặc trọng tài.”
Như vậy chủ thể chịu trách nhiệm thực hiện bồi thường bao gồm tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu hoặc tổ chức, cá nhân bán hàng không phù hợp với tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.
3. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với hàng giả phát sinh khi nào?
Căn cứ khoản 5 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 về Quyền của người tiêu dùng bao gồm:
“Điều 4: Quyền của người tiêu dùng
…
5. Yêu cầu tổ chức, cá nhân kinh doanh bồi thường thiệt hại khi sản phẩm, hàng hóa có khuyết tật, sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ không phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, không bảo đảm an toàn, đo lường, số lượng, khối lượng, chất lượng, công dụng, giá, nội dung khác theo quy định của pháp luật hoặc không đúng với đăng ký, thông báo, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu, giao kết, cam kết của tổ chức, cá nhân kinh doanh.”
Đồng thời, giao dịch mua bán giữa người tiêu dùng với bên bán hàng được hình thành dựa trên hợp đồng mua bán tài sản tại Điều 430 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:
“Điều 430:Hợp đồng mua bán tài sản
Hợp đồng mua bán tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên bán chuyển quyền sở hữu tài sản cho bên mua và bên mua trả tiền cho bên bán.”
Theo đó, chất lượng của tài sản mua bán cần đảm bảo theo quy định tại Điều 432 Bộ luật Dân sự 2015:
“Điều 432: Chất lượng của tài sản mua bán
1. Chất lượng của tài sản mua bán do các bên thỏa thuận.
2. Trường hợp tiêu chuẩn về chất lượng của tài sản đã được công bố hoặc được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định thì thỏa thuận của các bên về chất lượng của tài sản không được thấp hơn chất lượng của tài sản được xác định theo tiêu chuẩn đã công bố hoặc theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
3. Khi các bên không có thỏa thuận hoặc thỏa thuận không rõ ràng về chất lượng tài sản mua bán thì chất lượng của tài sản mua bán được xác định theo tiêu chuẩn về chất lượng của tài sản đã được công bố, quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc theo tiêu chuẩn ngành nghề.
Trường hợp không có tiêu chuẩn về chất lượng của tài sản đã được công bố, quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và tiêu chuẩn ngành nghề thì chất lượng của tài sản mua bán được xác định theo tiêu chuẩn thông thường hoặc theo tiêu chuẩn riêng phù hợp với mục đích giao kết hợp đồng và theo quy định của Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.”
Căn cứ Điều 608 Bộ luật dân sự 2015 quy định về Bồi thường thiệt hại do vi phạm quyền lợi người tiêu dùng như sau:
“Điều 608: Bồi thường thiệt hại do vi phạm quyền lợi của người tiêu dùng
Cá nhân, pháp nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không bảo đảm chất lượng hàng hóa, dịch vụ mà gây thiệt hại cho người tiêu dùng thì phải bồi thường.”
Như vậy, trường hợp, người tiêu dùng mua phải hàng giả được xem là hành vi vi phạm nghĩa vụ trong hợp đồng mua bán tài sản được xác định như trên. Theo đó, thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ được xác định tại Điều 361 Bộ luật Dân sự 2015 bao gồm:
“Điều 361: Thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ
1. Thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ bao gồm thiệt hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần.
2. Thiệt hại về vật chất là tổn thất vật chất thực tế xác định được, bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút.
3. Thiệt hại về tinh thần là tổn thất về tinh thần do bị xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các lợi ích nhân thân khác của một chủ thể.”
Theo đó, trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ cần thực hiện theo Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015 như sau:
“Điều 360: Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ
Trường hợp có thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ gây ra thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.”
Như vậy, người tiêu dùng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại khi phát hiện hàng giả trong giao dịch mua bán theo các quy định nêu trên.
4. Người tiêu dùng cần làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình
– Ngưng sử dụng ngay lập tức khi phát hiện sản phẩm là hàng giả để tránh gây thiệt hại đến sức khỏe, tình mạng.
– Khám sức khỏe ngay khi có dấu hiệu ảnh hưởng xu đến sức khỏe. Người tiêu dùng cần lưu giữ toàn bộ hồ sơ khám chữa bệnh, hóa đơn viện phí.
– Lưu giữ chứng cứ liên quan đến hóa đơn mua hàng, bao bì, tin nhắn trao đổi,… căn cứ cho việc mua sản phẩm.
– Thuê luật sư hoặc trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước để nhận được tư vấn nếu có thiệt hại nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng.
5. Tổng đài tư vấn pháp luật qua điện thoại.
Nếu quý khách hàng còn có thắc mắc hay câu hỏi nào cần được tư vấn từ luật sư. Quý khách vui lòng liên hệ vào số Hotline 0978 333 379 hoặc liên hệ Zalo Hãng Luật BigBoss Law 0906 177 273 để được luật sư hỗ trợ nhanh chóng. Để nhận tư vấn trực tiếp tại văn phòng quý khách vui lòng đến các địa chỉ Trụ sở tại Số 25 đường GS 01, khu phố Tây B, Phường Đông Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh và Chi nhánh tại 343 đường Hùng Vương, xã Ngãi Giao, thành phố Hồ Chí Minh. Trân trọng cảm ơn!
CÁC BÀI VIẾT LIÊN QUAN
