Trong hoạt động mua bán hàng hóa, tình trạng người bán giao hàng không đúng chất lượng, hàng hóa bị hư hỏng hoặc không đáp ứng các tiêu chuẩn đã thỏa thuận có thể gây thiệt hại về tài chính và ảnh hưởng đến quyền lợi của người mua. Khi gặp phải tình huống này, người mua cần làm gì để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình? Pháp luật quy định như thế nào về trách nhiệm của người bán khi giao hàng kém chất lượng, cũng như quyền yêu cầu đổi trả hàng, giảm giá, bồi thường thiệt hại hoặc áp dụng các biện pháp xử lý khác? Bài viết “Giao hàng kém chất lượng: Người mua cần làm gì trong trường hợp này?” sẽ phân tích các quy định pháp luật liên quan, giúp người mua xác định hướng xử lý phù hợp và hạn chế rủi ro khi phát sinh tranh chấp trong giao dịch mua bán hàng hóa.
1. Giao hàng kém chất lượng trong hoạt động thương mại
Giao hàng kém chất lượng thường được hiểu là trường hợp bên bán cung cấp hàng hóa không đáp ứng yêu cầu về chất lượng, quy cách, công dụng hoặc các tiêu chuẩn khác mà các bên đã thống nhất. Thường là các trường hợp giao hàng hóa không đúng mẫu đã duyệt, không đạt thông số kỹ thuật, không phù hợp mục đích sử dụng đã thông báo hoặc được đóng gói, bảo quản không đúng yêu cầu.
Việc này không chỉ ảnh hưởng đến giá trị sử dụng của hàng hóa mà còn có thể kéo theo nhiều hệ quả như chi phí kiểm định, bảo quản, đổi trả hàng, sửa chữa hoặc tổn thất phát sinh từ việc không thể tiếp tục thực hiện các giao dịch liên quan.
Để xác định trách nhiệm pháp lý, cần căn cứ vào nội dung hợp đồng, đặc điểm hàng hóa và các quy định của pháp luật về mua bán hàng hóa.
2. Các quy định pháp luật về trách nhiệm khi giao hàng không đúng chất lượng
Hàng hóa không phù hợp với hợp đồng
Theo khoản 1 Điều 34 Luật Thương mại 2005 (sửa đổi bổ sung 2025), bên bán có nghĩa vụ giao hàng và chứng từ liên quan theo thỏa thuận về số lượng, chất lượng, cách thức đóng gói, bảo quản và những nội dung khác trong hợp đồng.
Từ quy định này, có thể xác định chất lượng hàng hóa cần được xem xét trên cơ sở các tiêu chuẩn và yêu cầu mà bên mua, bên bán đã thống nhất. Việc hàng hóa có hình thức nguyên vẹn hoặc đã được giao nhận không đồng nghĩa với việc bên bán đã hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ về chất lượng.
Chẳng hạn, doanh nghiệp mua một lô nguyên liệu theo hợp đồng yêu cầu độ ẩm và thành phần kỹ thuật trong giới hạn nhất định. Khi kết quả kiểm tra cho thấy nguyên liệu không đáp ứng các thông số đã cam kết, bên mua có cơ sở xem xét trách nhiệm của bên bán theo hợp đồng và quy định pháp luật liên quan.
Bên bán chịu trách nhiệm về những khiếm khuyết của hàng hóa trong những trường hợp nào?
Quy định về trách nhiệm của bên bán đối với hàng hóa không phù hợp với hợp đồng tại Điều 40 Luật Thương mại 2005 (sửa đổi bổ sung 2025), cụ thể các trường hợp sau:
- Bên mua đã biết hoặc phải biết về khiếm khuyết khi giao kết hợp đồng: Theo khoản 1 Điều 40, bên bán không chịu trách nhiệm về khiếm khuyết mà bên mua đã biết hoặc phải biết tại thời điểm giao kết, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
- Khiếm khuyết đã tồn tại trước thời điểm chuyển rủi ro: Theo khoản 2 Điều 40, trong thời hạn khiếu nại theo quy định, bên bán phải chịu trách nhiệm về khiếm khuyết đã có trước thời điểm chuyển rủi ro cho bên mua, kể cả khi khiếm khuyết chỉ được phát hiện sau thời điểm đó, trừ trường hợp thuộc ngoại lệ luật định.
- Khiếm khuyết phát sinh sau thời điểm chuyển rủi ro do lỗi vi phạm của bên bán: Theo khoản 3 Điều 40, bên bán vẫn phải chịu trách nhiệm nếu khiếm khuyết xuất hiện sau thời điểm chuyển rủi ro nhưng nguyên nhân là do bên bán vi phạm hợp đồng.
Như vậy, thời điểm phát hiện hàng hóa bị lỗi không phải là yếu tố duy nhất quyết định trách nhiệm của bên bán. Cần làm rõ nguồn gốc khiếm khuyết, thời điểm chuyển rủi ro, nội dung hợp đồng và thời hạn khiếu nại có liên quan.
Căn cứ xác định hàng hóa không đạt chất lượng
Theo Điều 39 Luật Thương mại 2005 (sửa đổi bổ sung 2025), hàng hóa được xem là không phù hợp với hợp đồng dựa trên thỏa thuận của các bên và các tiêu chí luật định. Trong trường hợp hợp đồng không có quy định cụ thể, hàng hóa có thể bị xem là không phù hợp nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
- Không đáp ứng mục đích sử dụng thông thường của hàng hóa cùng chủng loại;
- Không đáp ứng mục đích cụ thể mà bên mua đã thông báo cho bên bán hoặc bên bán phải biết khi giao kết hợp đồng;
- Không có chất lượng tương đương với mẫu hàng hóa mà bên bán đã cung cấp cho bên mua;
- Không được đóng gói hoặc bảo quản theo cách thức thông thường, hoặc theo phương pháp thích hợp khi không có cách thức bảo quản thông thường.
Trong thực tế, bên mua nên thỏa thuận rõ yêu cầu về chất lượng hàng hóa trong hợp đồng, lưu giữ hợp đồng, phụ lục kỹ thuật, mẫu hàng hóa, tài liệu công bố chất lượng, biên bản giao nhận và kết quả kiểm định nếu có. Những tài liệu này giúp đối chiếu hàng hóa thực tế với tiêu chuẩn đã thỏa thuận và làm rõ căn cứ yêu cầu bên bán chịu trách nhiệm.
3. Bên mua có thể áp dụng những biện pháp nào khi bên bán giao hàng kém chất lượng
Quyền từ chối nhận hàng
Theo khoản 2 Điều 39 Luật Thương mại 2005 (sửa đổi bổ sung 2025), bên mua có quyền từ chối nhận hàng nếu hàng hóa không phù hợp với hợp đồng theo khoản 1 Điều này.
Tuy nhiên, khi áp dụng quyền từ chối nhận hàng, bên mua cần xem xét nội dung hợp đồng, mức độ không phù hợp và các quy định có liên quan. Việc kiểm tra hàng hóa, lập biên bản ghi nhận tình trạng thực tế và thông báo kịp thời cho bên bán sẽ giúp hạn chế phát sinh tranh chấp.
Việc bên mua tiếp nhận hàng hóa không phù hợp với hợp đồng không mặc nhiên làm mất quyền khiếu nại của bên mua. Các trách nhiệm khác như bồi thường thiệt hại còn phụ thuộc vào các điều kiện khác như quy định tại Điều 40 Luật Thương mại 2005, thời hạn khiếu nại hoặc sự thỏa thuận giữa các bên.
Bồi thường thiệt hại
Theo Điều 302 Luật Thương mại 2005 (sửa đổi bổ sung 2025), bồi thường thiệt hại là việc bên vi phạm bù đắp những tổn thất do hành vi vi phạm hợp đồng gây ra cho bên bị vi phạm. Giá trị bồi thường bao gồm tổn thất thực tế, trực tiếp và khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng lẽ được hưởng nếu không xảy ra vi phạm.
Vì vậy, khi bên bán giao hàng kém chất lượng gây thiệt hại, bên mua có thể yêu cầu bồi thường nếu thỏa mãn các quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại. Chẳng hạn, doanh nghiệp mua nguyên liệu để sản xuất nhưng lô hàng không đạt tiêu chuẩn theo hợp đồng, khiến doanh nghiệp phải chịu chi phí kiểm định hoặc xử lý hàng hóa. Các khoản chi phí này có thể được xem xét trong yêu cầu bồi thường nếu chứng minh được tính thực tế, hợp lý và mối liên hệ trực tiếp với hành vi vi phạm.
Theo Điều 303 và Điều 304 Luật Thương mại 2005 (sửa đổi bổ sung 2025), bên yêu cầu bồi thường cần chứng minh hành vi vi phạm, thiệt hại thực tế và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với thiệt hại. Đồng thời, bên mua phải thực hiện các biện pháp hợp lý để hạn chế tổn thất theo Điều 305 Luật Thương mại 2005 (sửa đổi bổ sung 2025).
Do đó, bên mua nên lưu giữ chứng từ về chi phí phát sinh, tài liệu xác định mức độ không đạt chất lượng và hồ sơ thể hiện các biện pháp đã thực hiện để hạn chế thiệt hại.
4. Tổng đài tư vấn pháp luật qua điện thoại.
Nếu quý khách hàng còn có thắc mắc hay câu hỏi nào cần được tư vấn từ luật sư. Quý khách vui lòng liên hệ vào số Hotline 0978 333 379 hoặc liên hệ Zalo Hãng Luật BigBoss Law 0906 177 273 để được luật sư hỗ trợ nhanh chóng. Để nhận tư vấn trực tiếp tại văn phòng quý khách vui lòng đến các địa chỉ Trụ sở tại Số 25 đường GS 01, khu phố Tây B, Phường Đông Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh và Chi nhánh tại 343 đường Hùng Vương, xã Ngãi Giao, Thành phố Hồ Chí Minh. Trân trọng cảm ơn!
CÁC BÀI VIẾT LIÊN QUAN
