1. Hành vi vi phạm và các tội danh có thể bị xử lý
Khi dữ liệu cá nhân bị khai thác để thực hiện các hành vi bất hợp pháp, thủ phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với nhiều tội danh khác nhau. Dưới đây là hai tội danh phổ biến nhất liên quan đến việc lừa đảo và chiếm đoạt tài sản qua không gian mạng.
1.1. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản
Hành vi này được quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Tội danh này áp dụng khi kẻ phạm tội sử dụng thông tin cá nhân thu thập được để đưa ra thông tin gian dối, nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác.
Ví dụ: Kẻ lừa đảo gọi điện giả danh nhân viên ngân hàng, sử dụng thông tin cá nhân của bạn để yêu cầu cung cấp mã OTP, sau đó chiếm đoạt tiền trong tài khoản. Hành vi này có thể bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm. Nếu số tiền chiếm đoạt lớn, mức phạt có thể lên đến 20 năm tù hoặc tù chung thân.
1.2. Tội sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để chiếm đoạt tài sản
Tội danh này được quy định tại Điều 290 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Tội phạm thường sử dụng các phương thức tinh vi hơn như tấn công mạng, phát tán mã độc để truy cập vào hệ thống của nạn nhân và chiếm đoạt tài sản.
Ví dụ: Kẻ xấu gửi email chứa mã độc hoặc virus để cài cắm vào máy tính của bạn. Khi bạn mở email, mã độc sẽ tự động thu thập thông tin tài khoản ngân hàng và chuyển tiền từ tài khoản của bạn. Hành vi này có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm, và mức phạt có thể tăng lên đến 20 năm tù nếu hậu quả nghiêm trọng.
Hiện tại, Bộ Công an đang trong quá trình lấy ý kiến xây dựng Nghị định hướng dẫn chi tiết để thi hành Luật một cách đầy đủ và thống nhất cho Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, hiệu lực thi hành từ 01/01/2026.
2. Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại của nạn nhân
Ngoài việc truy cứu trách nhiệm hình sự, nạn nhân của các hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân còn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.
2.1. Thiệt hại về tài sản
Nạn nhân có quyền yêu cầu bồi thường toàn bộ giá trị tài sản bị chiếm đoạt hoặc thiệt hại đã phát sinh do hành vi xâm phạm dữ liệu cá nhân.
Căn cứ Điều 589 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về thiệt hại do tài sản bị xâm phạm, bao gồm:
– Tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng.
– Lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút.
– Chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại.
– Thiệt hại khác do luật quy định.
Ví dụ: Nếu dữ liệu cá nhân của bạn bị truy cập trái phép để thực hiện giao dịch chiếm đoạt tiền từ tài khoản ngân hàng, bạn có quyền yêu cầu bồi thường toàn bộ số tiền đã bị chiếm đoạt.
2.2. Thiệt hại về tinh thần
Nạn nhân có thể yêu cầu bồi thường cho những tổn thất về tinh thần, sự lo lắng, phiền toái và các chi phí liên quan đến việc khôi phục lại quyền riêng tư.
Căn cứ Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về bồi thường tổn thất tinh thần trong trường hợp sức khỏe bị xâm phạm:
– “Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp sức khỏe của người khác bị xâm phạm phải bồi thường một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có sức khỏe bị xâm phạm không quá năm mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.”
Điều 591 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về bồi thường tổn thất tinh thần cho người thân thích khi tính mạng bị xâm phạm:
– “Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp tính mạng của người khác bị xâm phạm phải bồi thường một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người bị thiệt hại, nếu không có những người này thì người mà người bị thiệt hại đã trực tiếp nuôi dưỡng, người đã trực tiếp nuôi dưỡng người bị thiệt hại được hưởng khoản tiền này. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có tính mạng bị xâm phạm không quá một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.”
Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về bồi thường tổn thất tinh thần khi danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm:
- “Người chịu trách nhiệm bồi thường trong trường hợp danh dự, nhân phẩm, uy tín của người khác bị xâm phạm phải bồi thường một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần mà người đó gánh chịu. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa cho một người có danh dự, nhân phẩm, uy tín bị xâm phạm không quá mười lần mức lương cơ sở.”
Theo Nghị định 13/2023/NĐ-CP, chủ thể dữ liệu cũng được ghi nhận quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại khi quyền riêng tư bị xâm phạm.
Luật pháp Việt Nam đã có các quy định rõ ràng để xử lý các hành vi lừa đảo và chiếm đoạt tài sản qua không gian mạng. Việc chủ động tìm hiểu và nhận biết các hành vi vi phạm sẽ giúp chúng ta tự bảo vệ mình. Khi không may trở thành nạn nhân, hãy mạnh dạn sử dụng các quyền được pháp luật bảo vệ, bao gồm cả việc tố cáo tội phạm và yêu cầu bồi thường thiệt hại.
3. Tổng đài tư vấn pháp luật qua điện thoại
Nếu quý khách hàng còn có thắc mắc hay câu hỏi nào cần được tư vấn từ luật sư. Quý khách vui lòng liên hệ vào số Hotline 0978 333 379 để được luật sư tư vấn. Trân trọng cảm ơn!
