Kể từ ngày 01/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 chính thức có hiệu lực thi hành, đặt ra nhiều điểm mới quan trọng đối với người tham gia BHXH tự nguyện. Theo quy định này, các chính sách và chế độ áp dụng cho đối tượng tham gia sẽ được điều chỉnh theo khuôn khổ pháp lý mới. Vậy, những thay đổi đáng chú ý của BHXH tự nguyện trong Luật BHXH 2024 là gì? Hãng Luật Bigboss Law kính mời Quý bạn đọc cùng theo dõi phân tích chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Quy định về điều kiện hưởng lương hưu BHXH tự nguyện
Để được hưởng lương hưu, người tham gia BHXH tự nguyện cần đáp ứng các điều kiện về tuổi nghỉ hưu và thời gian đóng BHXH cụ thể:
1.1. Các trường hợp đủ điều kiện hưởng lương hưu
Người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng lương hưu hằng tháng khi đáp ứng một trong các điều kiện sau:
Trường hợp 1: Đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định tại Khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động 2019 và có thời gian đóng BHXH từ đủ 15 năm trở lên.
Trường hợp 2: Đối với người tham gia trước ngày 01/01/2021, đã có thời gian đóng BHXH tự nguyện từ đủ 20 năm trở lên và đủ 60 tuổi đối với nam hoặc 55 tuổi đối với nữ.
1.2. Thời điểm bắt đầu hưởng lương hưu BHXH tự nguyện
Thời điểm bắt đầu hưởng lương hưu đối với người tham gia BHXH tự nguyện được xác định cụ thể theo từng trường hợp như sau:
Trường hợp thông thường: Thời điểm hưởng lương hưu được tính từ ngày đầu tiên của tháng kế tiếp sau khi người tham gia đáp ứng đầy đủ điều kiện
Trường hợp tiếp tục đóng sau khi đủ điều kiện: Nếu người tham gia vẫn đóng BHXH tự nguyện sau khi đã đủ điều kiện, thì thời điểm hưởng lương hưu được xác định từ ngày đầu tiên của tháng kế tiếp sau tháng dừng đóng và nộp hồ sơ yêu cầu
Trường hợp đóng theo kỳ hạn (3 tháng, 6 tháng, 12 tháng): Thời điểm hưởng lương hưu là ngày đầu tiên của tháng kế tiếp sau tháng người tham gia vừa đủ điều kiện, vừa nộp hồ sơ đề nghị
Trường hợp đủ điều kiện trước ngày 01/7/2025 (thời điểm Luật BHXH 2024 có hiệu lực): Nếu người tham gia đủ điều kiện nhưng không tiếp tục đóng từ ngày Luật có hiệu lực, thì thời điểm hưởng lương hưu được tính từ ngày 01/7/2025
Trường hợp đóng một lần cho thời gian còn thiếu: Thời điểm hưởng lương hưu là ngày đầu tiên của tháng kế tiếp sau tháng đã hoàn tất việc đóng đủ số tiền cho thời gian còn thiếu
Trường hợp hồ sơ chỉ có năm sinh: Nếu hồ sơ không ghi rõ ngày, tháng sinh thì cơ quan BHXH lấy ngày 01/01 của năm sinh làm căn cứ xác định tuổi. Thời điểm hưởng lương hưu được tính từ ngày đầu tiên của tháng kế tiếp sau khi người tham gia đủ điều kiện
2. Tăng mức hỗ trợ đóng cho người tham gia BHXH tự nguyện
Ngày 26/5/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 159/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội tự nguyện.
2.1. Tăng mức hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện theo từng đối tượng
Một trong những chính sách nổi bật của Nghị định này là là tăng mức hỗ trợ người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.
Mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước được tính theo tỷ lệ phần trăm (%) trên mức đóng BHXH hằng tháng theo chuẩn hộ nghèo khu vực nông thôn. Cụ thể:
Hỗ trợ 50%: Áp dụng cho người thuộc hộ nghèo, người sinh sống tại xã đảo hoặc các khu vực đặc thù theo quy định.
Hỗ trợ 40%: Áp dụng cho người thuộc hộ cận nghèo.
Hỗ trợ 30%: Áp dụng cho người tham gia là người dân tộc thiểu số.
Hỗ trợ 20%: Áp dụng cho các đối tượng còn lại.
Căn cứ theo tình hình và điều kiện kinh tế – xã hội, Chính phủ sẽ xem xét điều chỉnh mức hỗ trợ theo từng thời kỳ cho phù hợp.
Ngoài mức hỗ trợ chung từ Trung ương, Ủy ban nhân dân các tỉnh/thành phố có thể trình Hội đồng nhân dân cùng cấp xem xét và quyết định các gói hỗ trợ thêm cho người dân tham gia BHXH tự nguyện trên địa bàn, tùy thuộc vào điều kiện kinh tế và khả năng cân đối ngân sách của địa phương.
2.2. So sánh mức hỗ trợ đóng BHXH tự nguyện mới và cũ
Mức hỗ trợ theo Nghị định 159/2025 đã tăng lên đáng kể so với quy định cũ tại Nghị định 134/2015/NĐ-CP:
|
Đối tượng |
Mức hỗ trợ mới (từ 01/7/2025) |
Mức hỗ trợ cũ |
|
Hộ nghèo |
50% |
30% |
|
Hộ cận nghèo |
40% |
25% |
|
Dân tộc thiểu số |
30% |
10% |
|
Đối tượng khác |
20% |
10% |
Lưu ý: Trường hợp một người thuộc nhiều nhóm đối tượng hỗ trợ khác nhau thì sẽ được hưởng mức hỗ trợ cao nhất.
Nhà nước sẽ hỗ trợ tiền đóng dựa trên thời gian tham gia BHXH tự nguyện thực tế của mỗi người, nhưng tối đa không quá 10 năm (120 tháng).
3. Chế độ mới dành cho người tham gia BHXH tự nguyện
3.1. Chế độ thai sản BHXH tự nguyện
Căn cứ theo Điều 94 Luật BHXH năm 2024 người tham gia BHXH tự nguyện được hưởng chế độ thai sản. Dưới đây là bảng tổng hợp một số điểm đáng chú ý về chế độ mới này.
|
1 |
Đối tượng |
Lao động nữ sinh con, lao động nam có vợ sinh con |
|
2 |
Điều kiện |
Đóng BHXH từ đủ 6 tháng trở lên trong 12 tháng trước khi sinh con |
|
3 |
Mức hưởng |
Trợ cấp thai sản là 2.000.000 đồng cho mỗi con sinh ra hoặc thai chết lưu từ 22 tuần tuổi trở lên. |
|
4 |
Hỗ trợ thêm |
Lao động nữ thuộc hộ nghèo hoặc có chồng là người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo thì được hưởng thêm trợ cấp. |
Như vậy, người tham gia BHXH tự nguyện là lao động nữ sinh con hoặc lao động nam có vợ sinh con nếu đóng BHXH từ đủ 6 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con thì được nhận một khoản tiền trợ cấp thai sản là 2.000.000 đồng/con được sinh ra hoặc mỗi thai từ 22 tuần tuổi trở lên chết trong tử cung, thai chết trong khi chuyển dạ.
3.2. Bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện
Theo điểm d khoản 3 Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, kể từ ngày 01/01/2025, người tham gia BHXH tự nguyện sẽ được bổ sung thêm chế độ bảo hiểm tai nạn lao động theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động.
Quy định chi tiết về chế độ này được nêu tại Nghị định 143/2024/NĐ-CP, áp dụng cho người lao động không có hợp đồng lao động (như lao động tự do, làm việc thời vụ, nội trợ…) tham gia theo hình thức tự nguyện.
Điều kiện hưởng: Người tham gia BHXH tự nguyện được xem xét hưởng chế độ khi bị suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên, hoặc gặp tai nạn lao động trong quá trình tham gia bảo hiểm, với điều kiện tai nạn không xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân, hành vi tự gây thương tích hoặc sử dụng chất cấm.
Quyền lợi hưởng: Người tham gia được giám định mức suy giảm khả năng lao động và được nhận trợ cấp một lần hoặc hằng tháng tùy theo mức độ suy giảm.
Việc bổ sung chế độ bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ nhóm lao động tự do trước rủi ro nghề nghiệp, giảm gánh nặng tài chính khi không may gặp tai nạn, đồng thời nâng cao tính công bằng trong chính sách an sinh xã hội. Đây cũng là bước tiến giúp BHXH tự nguyện trở nên hấp dẫn hơn, khuyến khích sự tham gia bền vững của người dân, đặc biệt là lao động nữ, người cao tuổi và đồng bào dân tộc thiểu số.
4. Bổ sung đối tượng mới được tham gia BHXH tự nguyện
Theo quy định tại khoản 4 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, bổ sung 2 nhóm người mới được tham gia BHXH tự nguyện gồm:
(1) Công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên không thuộc đối tượng đóng BHXH bắt buộc và không phải là người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hay trợ cấp hằng tháng;
(2) Những người đang tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động hoặc làm việc, trừ trường hợp hai bên có thỏa thuận về việc đóng BHXH bắt buộc trong thời gian này gồm:
– Người làm việc theo HĐLĐ không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả khi thỏa thuận bằng tên gọi khác nhưng vẫn có nội dung thể hiện rằng làm có được trả công, trả lương, chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên phù hợp quy định pháp luật.
– Cán bộ, công chức, viên chức.
Có thể thấy, điểm mới của Luật BHXH 2024 so với Luật BHXH 2014 không đơn thuần chỉ là bổ sung thêm điều kiện tham gia, mà còn nhằm xác định rõ ràng hơn phạm vi những người được phép tham gia BHXH tự nguyện. Nếu như trước đây, Luật BHXH 2014 chỉ yêu cầu công dân Việt Nam từ đủ 15 tuổi trở lên, không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, thì Luật BHXH 2024 đã thu hẹp phạm vi bằng cách loại trừ những người đã hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hoặc trợ cấp hằng tháng, để tránh trùng hưởng chế độ. Đồng thời, Luật BHXH 2024 lại mở rộng cơ hội cho nhóm lao động, cán bộ, công chức, viên chức đang tạm hoãn hợp đồng hoặc nghỉ việc chưa hưởng lương, giúp họ duy trì sự gắn kết với hệ thống BHXH. Đây là sự điều chỉnh cần thiết, vừa bảo đảm tính công bằng, rõ ràng của pháp luật, vừa góp phần thúc đẩy mục tiêu bao phủ BHXH tự nguyện rộng hơn trong xã hội.
5. Tổng đài tư vấn pháp luật qua điện thoại
Nếu quý khách hàng còn có thắc mắc hay câu hỏi nào cần được tư vấn từ luật sư. Quý khách vui lòng liên hệ vào số Hotline 0978 333 379 để được luật sư tư vấn. Trân trọng cảm ơn!
